Είναι το διαδίκτυο διαμορφωμένο έτσι ώστε να μας εθίζει;

Η ερώτηση μοιάζει ρητορική σε πολλούς, ιδίως σε αυτούς που έχουν ασχοληθεί λίγο πιο βαθιά με τη φύση του διαδικτύου, τις πάμπολλες εφαρμογές του και τις συνεχώς ανανεωμένες τάσεις του. Όμως για κάποιους άλλους η ερώτηση μπορεί να είναι πρωτοφανής και να ξαφνιάζει. Μέσα σε αυτούς, εντάσσεται ένα σύνολο χρηστών του διαδικτύου το οποίο είναι πιθανό να έχει μία μορφή εξάρτησης από το αυτό, η οποία ωστόσο δεν έχει γίνει ακόμη συνειδητή. Το συγκεκριμένο κείμενο έχει ως στόχο να βοηθήσει τους αναγνώστες του να συνειδητοποιήσουν το μέγεθος της ενασχόλησής τους και της παρουσίας τους στο διαδίκτυο και να αναγνωρίσουν σημάδια που ενδέχεται να υποδηλώνουν εξάρτηση.

Ποιος σου λέει καλημέρα; Η Alexa, ο Αλέξης ή η Αλεξία;

Η τεχνητή νοημοσύνη αναμφισβήτητα δεν ακούγεται πλέον κάτι μακρινό. Αντιθέτως, είναι ήδη παρούσα και περιμένει να έχει στο μέλλον μία περίοπτη θέση στη ζωή μας. Σε κάποιους τομείς ήδη την έχει, όμως εκεί που κάνει αργά, αλλά σταθερά βήματα είναι στην καθημερινότητα των τυπικών χρηστών του διαδικτύου. Η τεχνητή νοημοσύνη «επιθυμεί» να γνωρίσει τους χρήστες της σε όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων τους, από την ώρα που ξυπνάνε, μέχρι τον καφέ που πίνουν και από την ποιότητα των σχέσεών τους με τους συγγενείς και τους φίλους τους, μέχρι τους βαθύτερους φόβους και τις επιθυμίες τους. Και φαίνεται πως ως ένα βαθμό τα καταφέρνει, (ως ένα βαθμό, προς το παρόν), αφού διατείνεται πως επιθυμεί να κάνει τη ζωή των ανθρώπων πιο εύκολη, πιο διασκεδαστική και περισσότερο συνδεδεμένη με τις ζωές των άλλων ανθρώπων. Και όσο μας δίνει την εντύπωση πως τα καταφέρνει, τόσο εμείς, οι χρήστες, είμαστε διατεθειμένοι να δώσουμε στους αλγόριθμους της τεχνητής νοημοσύνης όλο και πιο πολλά προσωπικά μας στοιχεία. Σταδιακά, η φωνή που μας δίνει οδηγίες κατεύθυνσης, ή το μήνυμα που μας χαιρετάει όταν αναγνωρίζει το δακτυλικό μας αποτύπωμα, ή το πεδίο στα κοινωνικά δίκτυα που μας ζητάει να του πούμε τις σκέψεις μας, παίρνουν στο μυαλό μας ανθρώπινα χαρακτηριστικά, γίνονται αντιληπτά με όρους ανθρωπομορφισμού.

Με βάση αυτό, μπορούμε να πούμε πως η Alexa είναι ανταγωνιστική ως προς την Αλεξία και τον Αλέξη. Διεκδικεί να είναι αυτή που μας λέει πρώτη καλημέρα, κι όχι η φωνή ενός ανθρώπου, και στην ουσία, έχει πολλούς τρόπους να το επιτύχει, ιδίως εάν οι χρήστες της πράγματι δεν έχουν κάποιον «δικό τους» άνθρωπο να τους πει καλημέρα. Ένα ερώτημα το οποίο θα μπορούσε να κάνει κάποιος στον εαυτό του για να αναρωτηθεί ποια είναι η σχέση του με το διαδίκτυο είναι «Ποιος μου αρέσει να μου λέει καλημέρα;»

Τι σου συμβαίνει όταν δεν είσαι online;

Δε μπορούμε να αμφισβητήσουμε ότι στο διαδίκτυο κρύβεται ένας θαυμαστός κόσμος! Οι πληροφορίες που μπορεί κάποιος να αναζητήσει σε αυτό, ίσως και να προσεγγίζουν τώρα πια τον αριθμό των άστρων στο σύμπαν (πιθανόν υπερβολική εκτίμηση, ας την πάρουμε μεταφορικά!). Το διαδίκτυο δεν είναι όμως απλά μία βάση δεδομένων, αλλά έχει μετατραπεί σε προσδιοριστή σημαντικών πτυχών της ζωής μας, ή ίσως και σε διαμορφωτή. Το ζήτημα που θίγεται εδώ είναι η ευκολία μας να καταφεύγουμε στο διαδίκτυο και σε ό,τι μας προσφέρει για να αισθανθούμε καλά, να ανακουφιστούμε στο τέλος μίας δύσκολης μέρας, να ξεχαστούμε όταν αγχωτικές σκέψεις κατακλύζουν το νου μας, να δούμε φωτογραφίες των διαδικτυακών μας φίλων όταν αισθανόμαστε μόνοι μας, και άλλα τέτοια γνώριμα. Οι διευκολύνσεις που προσφέρονται από το διαδίκτυο (δίχως να κρίνουμε σε αυτό το κείμενο εάν είναι ποιοτικές και ωφέλιμες ή όχι) είναι εύκολα προσβάσιμες και συνήθως ανταποκρίνονται σε αυτό που ψάχνουμε: γρήγορη και εύκολη κάλυψη των αναγκών μας, τουλάχιστον των ψυχολογικών. Αν μη τι άλλο, αυτό του είδους η διευκόλυνση μπορεί να γίνει τρομερά εθιστική και να οδηγήσει τον χρήστη στο να χάνει σταδιακά τις δικές του, προσωπικές δυνατότητες να ηρεμεί ή να περνάει καλά δίχως τη χρήση του ίντερνετ.

Ένας προβληματισμός που μπορεί να τεθεί εδώ είναι το πόσο πολύ χρειαζόμαστε ως αναγνώστες τις διάφορες υπηρεσίες του διαδικτύου για να νιώσουμε καλύτερα σε μία δύσκολη στιγμή, να διασκεδάσουμε, ή να κοινωνικοποιηθούμε και τι μας συμβαίνει όταν δε βρισκόμαστε online, πόσο αποτελεσματικά καλύπτουμε τις ανάγκες μας στη φυσική πραγματικότητα, όταν απουσιάζουμε από τη διαδικτυακή;

Ο χρόνος κυλά αργά όταν απουσιάζεις;

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της συνεχούς ροής των πληροφοριών και των ερεθισμάτων που παρέχονται μέσω του διαδικτύου είναι το πως οδηγούν τα κέντρα του εγκεφάλου μας που σχετίζονται με την αντίληψη του χρόνου να χάσουν τον προσανατολισμό τους. Μάλιστα, όσα περισσότερα εγκεφαλικά κέντρα που σχετίζονται με αισθητηριακές ή συγκινησιακές εμπειρίες ενεργοποιούνται κατά τη χρήση του διαδικτύου, τόσο η αίσθηση του χρόνου συστέλλεται, η αντίληψη του πόσο γρήγορα ή αργά περνάει η ώρα διαστρεβλώνεται και συνήθως, όταν η εμπειρία χρήσης είναι ευχάριστη, μία ώρα μπορεί να βιώνεται ως πέντε λεπτά. Όμως το πρόβλημα που προκύπτει εδώ δεν είναι μόνο το πόση ώρα καταναλώνει κάποιος στο διαδίκτυο, αλλά το πόσο αργά αισθάνεται ότι περνάει η ώρα έξω από αυτό.

Οι κατασκευαστές περιεχομένου του διαδικτύου γνωρίζουν πως η ικανότητα προσοχής των χρηστών δεν είναι αστείρευτη και συνεπώς αναζητούν συνέχεια νέους και περισσότερο δελεαστικούς τρόπους για να εξασφαλίσουν έστω και ελάχιστα παραπάνω την επικέντρωση των επισκεπτών τους. Αξιοποιούνε δε το λεγόμενο «σύστημα ανταμοιβής» μέσω του οποίου δημιουργείται ο εθισμός, δηλαδή μία κατάσταση στην οποία μειώνεται όλο και πιο πολύ η ευχαρίστηση που παίρνουμε από ένα ερέθισμα, οπότε τελικά χρειαζόμαστε μεγαλύτερες ποσότητες από αυτό για να επιτύχουμε τα προηγούμενα επίπεδα ευχαρίστησης, συνακόλουθα, χρειαζόμαστε και περισσότερο χρόνο.

Σίγουρα όλοι έχουμε υπόψη μας κάποιες διαδικτυακές εφαρμογές με τις οποίες ξεχνάμε τον χρόνο όταν τις χρησιμοποιούμε και επιδιώκουμε μεγαλύτερη ενασχόληση μαζί τους. Πόσο εθισμένοι είμαστε άραγε σε αυτές;

Μείνετε συντονισμένοι στη σελίδα για να λαμβάνετε ενημερώσεις σχετικά με τις επιδράσεις της χρήσης του διαδικτύου στην ψυχική μας υγεία και ευεξία.

Σχετικά Άρθρα

Καλωσήρθατε :)

Καλωσήρθατε στο Respect Your Privacy (.online). Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που φτάσατε ως εδώ. Δημιούργησα αυτόν τον ιστότοπο με στόχο να συγκεντρώσω πληροφορίες που αφορούν το ζήτημα της ασφάλειας των δεδομένων και της ιδιωτικότητας στο Διαδίκτυο […]

Learn More
pink breathe neon sign

Αποτροπή της προβληματικής χρήσης διαδικτύου κατά τη διάρκεια της πανδημίας covid-19

Τον περασμένο Ιούλιο δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Comprehensive Psychiatry» ένα κείμενο οδηγιών που εστίαζε στην προβληματική […]

Learn More

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *