Εποχή COVID-19: θυσιάζουμε την ιδιωτικότητα για την ασφάλεια;

woman having a video call

Το 2020 αποδεικνύεται ότι είναι μια δύσκολη χρονιά παγκοσμίως. Από την αρχή της χρονιάς, έκαναν την εμφάνισή τους οι τρομερές πυρκαγιές στα δάση

Ακραία τα μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας

Το 2020 αποδεικνύεται ότι είναι μια δύσκολη χρονιά παγκοσμίως. Από την αρχή της χρονιάς, έκαναν την εμφάνισή τους οι τρομερές πυρκαγιές στα δάση της Αυστραλίας, ενώ έπειτα ακολούθησε ο COVID-19. Η σοβαρότητα της νόσου ναι μεν δεν έχει προηγούμενο, αλλά φαίνεται να έχουμε φτάσει σε επίπεδο πανικού. Κατά συνέπεια, ακραία μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης φαίνεται να έχουν γίνει ο κανόνας σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Ορισμένα από αυτά τα μέτρα έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ιδιωτική ζωή των ανθρώπων. Σε ορισμένα μέρη του κόσμου, ολόκληρος ο πληθυσμός υπόκειται σε έντονη παρακολούθηση, ενώ τα ιατρικά δεδομένα των ατόμων που έχουν προσβληθεί από τον ιό κοινοποιούνται ευρέως σε οργανισμούς και χώρες. Μπορεί να γίνεται αυτό με σκοπό την επιβράδυνση της θανατηφόρας επιδημίας, αλλά μήπως αποτελεί απειλή για την ιδιωτικότητά μας; 

Πως η Ασία κατάφερε να αναστείλει την εξάπλωση της πανδημίας

Οι επιπτώσεις των προσπαθειών ελέγχου της εξάπλωσης του COVID-19 στην ιδιωτική ζωή έχουν γίνει ιδιαίτερα ορατές στην Ασία. Η Κίνα έλαβε επαίνους για την αποτελεσματικότητα με την οποία κατάφερε τελικά να καταστείλει ένα ξέσπασμα που θα μπορούσε να έχει επηρεάσει δισεκατομμύρια ανθρώπους. Αλλά αυτό σίγουρα θα κοστίσει. Υπάρχουν αναφορές “επιδημικών χαρτών” που δείχνουν την ακριβή τοποθεσία των επιβεβαιωμένων και ύποπτων κρουσμάτων σε πραγματικό χρόνο, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να αποφύγουν να πάνε στα ίδια μέρη. Υπάρχει ακόμη και μια εφαρμογή που επιτρέπει στους χρήστες να ελέγχουν εάν έχουν ταξιδέψει σε τρένο ή αεροπλάνο με κάποιον που έχει προσβληθεί από τον ιό. Αυτά είναι πράγματι αποτελεσματικά μέτρα, αλλά απαιτούν τη συλλογή και διάδοση λεπτομερών ιατρικών δεδομένων σε μαζική κλίμακα. Ομοίως, έχουν υιοθετηθεί καινοτόμες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος στην Κορέα και τη Σιγκαπούρη, και στο σύνολό τους, φαίνεται ότι είχαν επιτυχία παρά τις ευρείες και προφανείς παραβιάσεις της ιδιωτικής ζωής. Όπως παρατηρείται, το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή δεν είναι απόλυτο δικαίωμα, ακόμη και στην Ευρώπη. 

Πανδημίες: απειλή για την ασφάλεια και τη δημόσια υγεία

Οι πολιτικές ασφάλειας και δημόσιας υγείας είναι αλληλένδετες σε ορισμένες περιπτώσεις. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ αναφέρει ότι οι πανδημίες εξακολουθούν να αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τη διεθνή ασφάλεια. (Thomson, 2016) Οι πανδημίες αποδυναμώνουν τις κοινωνίες, τα πολιτικά συστήματα, τις οικονομίες και μπορούν να προκαλέσουν συγκρούσεις. Σε αυτήν τη γραμμή, εντοπίζεται μια αναδυόμενη πρακτική πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ, που οδηγεί σε αύξηση της σχέσης δημόσιας υγείας και ασφάλειας. 

Διαφορετικές προσεγγίσεις για τον περιορισμό εξάπλωσης της πανδημίας

Καθώς το ξέσπασμα του COVID-19 μαίνεται σε ολόκληρο τον κόσμο, οι κυβερνήσεις άρχισαν να παρατηρούν την αποτελεσματικότητα διαφορετικών προσεγγίσεων για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού. Μέχρι στιγμής, οι πιο αποτελεσματικές κυβερνήσεις φαίνεται να είναι εκείνες που επένδυσαν στην υποδομή υγειονομικής περίθαλψης, που ασχολούνται με μαζικές δοκιμές και έχουν εντοπίσει και απομονώσει μολυσμένα άτομα για να μειώσουν τη διάδοση σε υγιή άτομα. Οι ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται να υποφέρουν από έλλειψη ιατρικού εξοπλισμού, ενώ πολλές είναι απρόθυμες να επιβάλλουν περιορισμούς στα ατομικά δικαιώματα, όπως στην ιδιωτικότητα και στην ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων. Σε αυτό το πλαίσιο, προέκυψε μια συζήτηση σχετικά με το κατά πόσο βασικές αρχές των ευρωπαϊκών δημοκρατιών, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας του θεμελιώδους δικαιώματος της ιδιωτικής ζωής, πρέπει να παραμεριστούν κατά τη διάρκεια της πανδημίας για να καταστεί δυνατή μια πιο αποτελεσματική αντίδραση. Όπως ήταν φυσικό, στην αρχή της καραντίνας, εμφανίστηκε έντονη αντίσταση από πολλές χώρες, με τον φόβο ότι η επιβολή τέτοιων μέτρων θα περιόριζε την ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και αγαθών. Μια παρόμοια συμπίεση των πολιτικών ελευθεριών παρατηρείται επίσης σε άλλους τομείς, όπως στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας.

Επιτρεπτές οι παρεκκλίσεις σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης

Το 1966, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα προέβλεπε ότι, σε περιόδους δημόσιας έκτακτης ανάγκης που απειλείται η ζωή ενός έθνους, η ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας αποτελεί επιτρεπόμενο έδαφος για τον περιορισμό ορισμένων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης κυκλοφορίας, της ελευθερίας έκφρασης και το δικαίωμα στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι. Στην Ευρώπη, αυτή η δυνατότητα πρέπει να αναμετρηθεί με την προστασία της ιδιωτικής ζωής. Το άρθρο 15 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα επιτρέπει παρεκκλίσεις, υπό την προϋπόθεση ότι είναι προσωρινές, αναλογικές και αυστηρά απαιτούμενες από τις ανάγκες της κατάστασης. Αλλά τι είναι απαραίτητο ενόψει μιας τέτοιας κρίσης; Η ανάγκη ταχείας δράσης σε μια πανδημία μπορεί να οδηγήσει τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν τις πολιτικές τους στην προσπάθειά τους να δοκιμάσουν όλα τα πιθανά μέτρα. 

Πολιτική της παρακολούθησης ενόψει της προστασίας της δημόσιας υγείας

Η κρίση COVID-19 δημιουργεί αντισταθμίσεις μεταξύ της ανάγκης για προστασία της δημόσιας υγείας και του περιορισμού ιδιωτικών ελευθεριών. Η Αυστρία, η Γερμανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο άρχισαν να ακολουθούν τα βήματα της Κίνας, της Νότιας Κορέας και του Ισραήλ, όπου εφαρμόστηκε η πολιτική της παρακολούθησης δεδομένων κινητής τηλεφωνίας, η δημόσια χαρτογράφηση μολυσμένων ατόμων, καθώς και τεχνικές μαζικής παρακολούθησης για την επιβολή καραντίνας και πολιτικές κοινωνικής απόστασης. Αυτή η περίοδος έκτακτης ανάγκης, λοιπόν, οδήγησε ορισμένες χώρες, ακόμη και στην Ευρώπη, να θεσπίσουν ένα καθεστώς μαζικής επιτήρησης των πολιτών. 

Επιτυχημένα παραδείγματα αντιμετώπισης της πανδημίας 

Πρώτον, η επιτυχημένη πορεία των χωρών, Χονγκ Κονγκ, Νότιας Κορέας και Σιγκαπούρης μπορεί να αποδοθεί σε ένα συνδυασμό μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων επιπέδων ετοιμότητας (και λόγω της κληρονομιάς του SARS σε αυτές τις χώρες), μιας καλά ανεπτυγμένης υποδομής υγείας, μαζική χρήση δοκιμών και πολύ άκαμπτων πρακτικών επιβολής. Η Ταϊβάν φαίνεται να έχει επιτύχει παρόμοια αποτελέσματα λόγω εκτεταμένων δοκιμών, ενισχυμένης ετοιμότητας και μιας λιγότερο ενοχλητικής χρήσης της τεχνολογίας: ωστόσο, όλοι οι ασθενείς που βρίσκονταν σε καραντίνα παρακολουθούνταν μέσω των κινητών τους τηλεφώνων.

Η χρήση της τεχνολογίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας έχει όρια

Δεύτερον, η τεχνολογία έχει όρια. Τα γεωγραφικά δεδομένα είναι σχετικά ανακριβή, ειδικά εκτός των πυκνοκατοικημένων περιοχών, και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων κοινωνικής απόστασης και όχι για την επιβολή κυρώσεων στους πολίτες.

Χρήση εφαρμογών χωρίς να περιορίζεται το δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής

Τρίτον, η χρήση εφαρμογών για αναγνώριση του COVID-19, που αναπτύσσεται στην Κίνα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα αποτελεί  χρήσιμη βοήθεια. Σε αυτήν την περίπτωση, τα περιοριστικά μέτρα όπως η απομόνωση και η καραντίνα μπορούν να εφαρμοστούν με τη βοήθεια συστημάτων παρακολούθησης, χωρίς να επηρεάζεται απαραιτήτως το ατομικό δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή. Ένα πολλά υποσχόμενο παράδειγμα είναι η νέα εφαρμογή TraceTogether που αναπτύχθηκε στη Σιγκαπούρη, η οποία χρησιμοποιεί συνδεσιμότητα Bluetooth και ενσωματώνει ορισμένες (δυνητικά) δυνατότητες διατήρησης της ιδιωτικής ζωής, όπως ανωνυμοποίηση δεδομένων, ρητό περιεχόμενο χρήστη στην κοινή χρήση δεδομένων και μη χρήση γεωγραφικής τοποθεσίας.

Οι νέες εφαρμογές παρακολούθησης ήρθαν για να μείνουν;

Το ερώτημα είναι: όταν παρέλθει η πανδημία, θα αρχίσουν οι κυβερνήσεις να εφαρμόζουν νέα συστήματα, τα οποία προειδοποιούν τους πολίτες κάθε φορά που αλληλεπιδρούν με μολυσμένα άτομα; Θα απορριφθούν αυτά τα μέτρα ως υπερβολικά παρεμβατικά στην ιδιωτική ζωή ή θα υπερασπιστούν την άποψη ότι προστατεύουν το εξίσου σημαντικό θεμελιώδες δικαίωμα στην ελεύθερη κυκλοφορία (των υγιών);

Πηγή: Thomson, S. (2016). This is one of the biggest threats to international security – and it’s not what you think. World Economic Forum

Σχετικά Άρθρα

Mobile Apps

Πόσο σε νοιάζεται η αγαπημένη σου εφαρμογή;

Ένα προσωπικό δίλημμα που αντιμετωπίζω σε ό,τι αφορά τις προσωπικές μου πληροφορίες στο διαδίκτυο είναι πόσες και ποιές από αυτές είναι αρκετές και που ξεκινάει ένας πιθανός για μένα κίνδυνος […]

Learn More

Η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο είναι επιλογή.

Σε αυτόν τον ιστότοπο προσπαθούμε να γράφουμε για ζητήματα που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο. Να δώσουμε τη δυνατότητα στον επισκέπτη να προσεγγίσει […]

Learn More
Mobile phone

Contact tracing ή αλλιώς «ψηφιακή παρακολούθηση»

Τι είναι contact tracing ή αλλιώς ιχνηλάτηση επαφών; Η ιχνηλάτηση επαφών ενός ασθενούς COVID-19 έχει στόχο τη συλλογή πληροφοριών για όλα τα άτομα με τα οποία έχει έρθει σε επαφή ένας ασθενής. […]

Learn More

1 Σχόλιο

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *