Η «πανδημία» της παραπληροφόρησης και ο αντίκτυπος στη δημόσια υγεία

man reading newspaper in bulletin board

Είναι γεγονός πως αυτή τη στιγμή υπάρχει ένα παγκόσμιο κοινό που αναζητά πληροφορίες σχετικά με την πανδημία. Η διάδοση ψεύτικων ειδήσεων, που ονομάστηκε «infodemic» ή αλλιώς «πληροφοριακή πανδημία»

Από τις αρχές του έτους, έχουμε δει μια αύξηση των ψεύτικων ειδήσεων που εκμεταλλεύονται τον φόβο και την αβεβαιότητα του κοινού γύρω από την πανδημία του κορονoϊού (COVID-19). Είναι γεγονός πως αυτή τη στιγμή υπάρχει ένα παγκόσμιο κοινό που αναζητά πληροφορίες σχετικά με την πανδημία. Η διάδοση ψεύτικων ειδήσεων, που ονομάστηκε «infodemic» ή αλλιώς  «πληροφοριακή πανδημία» από τον επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, θα μπορούσε να έχει άμεσο αντίκτυπο στην ευημερία των ανθρώπων. Είναι αλήθεια ότι υπάρχει εύφορο έδαφος για τη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων, εξαιτίας της παγκόσμιας διαταραχής και του αριθμού των αγνώστων που υπάρχουν πίσω από τις οθόνες των υπολογιστών.

Λίγα λόγια για τον όρο infodemic

Ο όρος infodemic, ορίζεται ως «υπερβολικός αριθμός πληροφοριών – μερικές ακριβείς και μερικές όχι – οι οποίες καθιστούν δύσκολο για τους ανθρώπους να βρουν αξιόπιστες πηγές και καθοδήγηση όταν το χρειάζονται», συνεπώς, λοιπόν, επινοήθηκε για να κατηγοριοποιήσει μερικά από τα κοινά χαρακτηριστικά των φημών, του στιγματισμού και των θεωριών συνωμοσίας κατά τη διάρκεια έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία. Κατά τη διάρκεια της επιδημίας του Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το 2019, η παραπληροφόρηση συνδέθηκε με τη βία, τη δυσπιστία, τις κοινωνικές διαταραχές και τις στοχευμένες επιθέσεις σε παρόχους υγειονομικής περίθαλψης. Επίσης, κατά τη διάρκεια του SARS που ξέσπασε στην Κίνα το 2002–2003, ο φόβος και το άγχος για τη μετάδοση της νόσου προκάλεσαν κοινωνικό στιγματισμό εναντίον των ανθρώπων που προέρχονταν από την ασιατική ήπειρο. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ αποκάλεσε τις σχετιζόμενες φήμες με το COVID-19 παγκόσμιο εχθρό. Σε παγκόσμιο επίπεδο, υπήρξαν αναφορές για φήμες και θεωρίες συνωμοσίας που συνδέονται με τη συνεχιζόμενη πανδημία COVID-19. 

Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία είναι αγχωτικές στιγμές όχι μόνο για κάθε μεμονωμένο χρήστη του διαδικτύου αλλά και για ολόκληρες κοινωνίες.

Η διαχείριση φημών, η εξάλειψη της παραπληροφόρησης και των θεωριών συνωμοσίας, ο μετριασμός του φόβου προς τα άτομα που επηρεάζονται είναι απαραίτητα για την ετοιμότητα και τον έλεγχο ενός εφιαλτικού σεναρίου μιας πανδημίας. 

Το Facebook, το Twitter και οι διαδικτυακές εφημερίδες αναγνωρίζονται ως οι καλύτερες πλατφόρμες για την παρακολούθηση παραπληροφόρησης, καθώς και για την διάλυση  φημών και θεωριών συνωμοσίας. Η παρακολούθηση στις διαδικτυακές πλατφόρμες περιλαμβάνει την εξαγωγή, τη συγκέντρωση, την ανάλυση δεδομένων ή κειμένου στο διαδίκτυο σε πραγματικό χρόνο. Παρόλο που τα δεδομένα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν παρατηρητικό χαρακτήρα, είναι σε θέση να συμπληρώσουν την παρακολούθηση από τα παραδοσιακά μέσα. Από την έναρξη της πανδημίας COVID-19, οι χρήστες των κοινωνικών μέσων διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε όλα τα στάδια της γνώσης, όπως για παράδειγμα μιλούν για  νοσηρότητα και θνησιμότητα. Ποιες είναι, ωστόσο, οι επιπτώσεις αυτών στην υγεία των ανθρώπων που παρακολουθούν;

Συνέπεια η διατάραξη της δημόσιας τάξης

Βλέπουμε προφανώς μία σκόπιμη κακόβουλη παραπληροφόρηση που στοχεύει στη διατάραξη της δημόσιας τάξης ή στη χειραγώγηση μιας ατζέντας, αξιοποιώντας πρόσφατα γεγονότα. Αυτό γίνεται πιο επικίνδυνο λόγω της ταχύτητας με την οποία οι ψεύτικες ειδήσεις εξαπλώνονται κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, σε κοινωνικά μέσα ή σε πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων, με αποτέλεσμα να προσεγγίζει μεγαλύτερο αριθμό ατόμων προτού αμφισβητηθεί ή αντιμετωπιστεί.

Αν ψάχνετε για αξιόπιστες πληροφορίες για τον COVID-19, το διαδίκτυο δεν είναι πάντα ό,τι καλύτερο. 

Η διάκριση μεταξύ αληθών και ψευδών ειδήσεων δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση και με τόσο πολύ χρόνο που ξοδεύουμε στο διαδίκτυο αφιερωμένο είτε στο να μοιραζόμαστε με άλλους τους συνδέσμους που διαβάσαμε είτε να διαβάζουμε τους συνδέσμους που μοιράζονται οι άλλοι με εμάς, όχι μόνο πιστεύουμε το καθετί, αλλά το διαδίδουμε επίσης ευρέως, δημιουργώντας έναν κυματισμό ψευδαισθήσεων που μπορεί όχι μόνο να παραπληροφορεί τους ανθρώπους αλλά συνάμα να θέτει σε κίνδυνο τις ζωές τους.

Ο ρόλος των μέσων μαζικής ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων ήταν πάντα θεμελιώδης στη διαχείριση των πληροφοριών που σχετίζονται με την υγεία.

Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας πανδημίας, οι άνθρωποι αναζητούν συνεχώς πληροφορίες σχετικά με τη λοίμωξη από τον COVID-19. Σε πολλές περιπτώσεις, οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με ψεύτικες αναφορές και πηγές παραπληροφόρησης. Αυτή η κατάσταση έχει προκαλέσει σύγχυση στον γενικό πληθυσμό και έχει, επίσης, επηρεάσει ορισμένες δηλώσεις δημόσιων προσώπων και πολιτικών, οι οποίες με τη σειρά τους έχουν οδηγήσει σε περαιτέρω αρνητικές επιπτώσεις στην κοινή γνώμη. Ο γενικός πληθυσμός, καλή τη πίστη, έχει λάβει τις πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των ψεύτικων ειδήσεων, που σχετίζονται περισσότερο με την προσωπική του κατάσταση και τις έχει χρησιμοποιήσει για να διατυπώσει τη δική του ερμηνεία στην πανδημία.

Σύγχυση προκαλούν επίσης οι αντιφατικές και οι ανακριβείς πληροφορίες

Ένα σημαντικό θέμα που αξίζει να θιχτεί είναι το γεγονός πως στην αρχή της πανδημίας, η ιατρική κοινότητα έπαιξε επίσης ρόλο στο να καταστήσει την κατάσταση συγκεχυμένη, δίνοντας, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανακριβείς και μερικές φορές αντιφατικές πληροφορίες για τον COVID-19. Υπήρξαν πολλές συζητήσεις στα μέσα ενημέρωσης σχετικά με το ποιος υποστήριζε διαφορετικές αντιφατικές θέσεις. Δύο αντίθετες θέσεις θα μπορούσαν να αναγνωριστούν από τις πολυάριθμες συνεντεύξεις μεταξύ μελών της ιατρικής κοινότητας: αφενός εκείνοι που είχαν την τάση να διαδώσουν τις πιο αρνητικές συνέπειες της  πανδημίας, τονίζοντας την επικινδυνότητα της κατάστασης  και αφετέρου εκείνοι που υποστήριζαν ότι πρόκειται για μία γρίπη. 

Λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη της πανδημίας, παρατηρήθηκαν σχόλια από μη ειδικούς. Παρατηρήθηκε πως ολόκληρη η επιστημονική ιατρική κοινότητα άρχισε να κάνει δηλώσεις και να γράφει άρθρα σαν να ήταν οι κύριοι εμπειρογνώμονες του COVID-19. Συνεπώς, οι άνθρωποι πλημμυρισμένοι από πληροφορίες, δεν είχαν χρόνο να εμπεδώσουν τι ακριβώς συμβαίνει και να φιλτράρουν την πληροφορία. 

Είναι γεγονός πως η ταχεία εξέλιξη της πανδημίας COVID-19 δεν επέτρεψε άμεσα να χρησιμοποιηθούν ορισμένα επιστημονικά δεδομένα. 

Λαμβάνοντας υπόψη αυτό, προκύπτει επομένως η ανάγκη να παρέχονται από όλους τους ειδήμονες πληροφορίες με απλό και κοινό τρόπο προκειμένου να αποφεύγονται παρερμηνείες και παρεξηγήσεις. Απαιτείται, επομένως, καλύτερος συντονισμός μεταξύ της ιατρικής κοινότητας, των κυβερνήσεων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης για να αποφευχθεί η εξάπλωση της παραπληροφόρησης μέσω διαφορετικών καναλιών, περιορίζοντας τη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων και, ως εκ τούτου, προσελκύοντας καλύτερα το ευρύ κοινό να τηρήσει τις σωστές οδηγίες.

Πηγές

  • Tagliabue, F., Galassi, L., & Mariani, P. (2020). The “Pandemic” of Disinformation in COVID-19. SN comprehensive clinical medicine, 1–3. 

Σχετικά Άρθρα

Mobile phone

Contact tracing ή αλλιώς «ψηφιακή παρακολούθηση»

Τι είναι contact tracing ή αλλιώς ιχνηλάτηση επαφών; Η ιχνηλάτηση επαφών ενός ασθενούς COVID-19 έχει στόχο τη συλλογή πληροφοριών για όλα τα άτομα με τα οποία έχει έρθει σε επαφή ένας ασθενής. […]

Learn More
pink breathe neon sign

Αποτροπή της προβληματικής χρήσης διαδικτύου κατά τη διάρκεια της πανδημίας covid-19

Τον περασμένο Ιούλιο δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Comprehensive Psychiatry» ένα κείμενο οδηγιών που εστίαζε στην προβληματική […]

Learn More
woman having a video call

Εποχή COVID-19: θυσιάζουμε την ιδιωτικότητα για την ασφάλεια;

Το 2020 αποδεικνύεται ότι είναι μια δύσκολη χρονιά παγκοσμίως. Από την αρχή της χρονιάς, έκαναν την εμφάνισή τους οι τρομερές πυρκαγιές στα δάση

Learn More

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *