Εφηβεία και Κοινωνικά Δίκτυα: Μία σχέση τοξική;

two men leaning on fence

Παρέα εφήβων περπατάει στον δρόμο και τα κεφάλια όλων είναι στραμμένα προς τα κάτω: στο κινητό τους.

Παρέα εφήβων περπατάει στον δρόμο και τα κεφάλια όλων είναι στραμμένα προς τα κάτω: στο κινητό τους. Αγόρια αισθάνονται αδυναμία και έχουν τάσεις λιποθυμίας το πρωί στο σχολείο τους γιατί κοιμήθηκαν πολύ αργά το προηγούμενο βράδυ. Τo Facebook και το YouTube τα κράτησαν ξύπνια. Κορίτσια απεχθάνονται το σώμα τους, ντρέπονται να βγουν από το σπίτι και αυτοτραυματίζονται. Τα όμορφα σώματα του Tik Tok τους φέρνουν απογοήτευση. Μαθητές σε τηλεδιάσκεψη ανοίγουν το Webex, προσποιούνται πως παρακολουθούν το μάθημα, αλλά στο κινητό τους είναι ανοιχτό το Instagram. 

Τι ευθύνεται για την μεγάλη επιρροή που έχουν τα κοινωνικά δίκτυα στην ψυχολογική ανάπτυξη των εφήβων τα τελευταία χρόνια, ώστε το φαινόμενο να παίρνει διαστάσεις μαζικού υπνωτισμού;

Η πρόσφατη έρευνα της Crenna-Jennings (2021) αναδεικνύει τις ανησυχητικές διαστάσεις του εν λόγω θέματος. Οι μαθητές (14-17 ετών), και από τα δύο φύλα, που συμμετείχαν στην έρευνα, ερωτήθηκαν, μεταξύ άλλων, για τις σχέσεις τους με τα κοινωνικά δίκτυα και την επίδραση που ενδέχεται να έχουν σε ψυχολογικές πτυχές, όπως είναι η ευεξία και τα επίπεδα άγχους. Από τα θέματα που κέντρισαν την προσοχή των εφήβων και τα οποία συσχετίστηκαν έντονα με χαμηλά επίπεδα ευεξίας και υψηλό στρες ήταν η εικόνα σώματος. 

Το ζήτημα εξελίσσεται ως εξής: Τα κοινωνικά δίκτυα, όπως για παράδειγμα το Tik Tok, προσθέτουν «φίλτρα», ώστε να μπορούν οι χρήστες να τροποποιήσουν την εικόνα του προσώπου τους και του σώματός τους, με σκοπό να γίνουν περισσότερο ελκυστικοί στους επισκέπτες/ακόλουθους. Τα φίλτρα αυτά θεωρούνται αποτελεσματικά όταν αλλάζουν την εικόνα του χρήστη ώστε να συνάδει με τα πρότυπα ομορφιάς της εποχής μας. Όσο πιο αποτελεσματικά είναι τα φίλτρα, τόσο πιο ευχαριστημένοι είναι οι χρήστες, άρα προκύπτουν περισσότερες επισκέψεις και συνεπώς διαφημίσεις για την πλατφόρμα του κοινωνικού δικτύου. Μέχρι το σημείο αυτό είναι όλοι ευχαριστημένοι. 

Όμως τα κοινωνικά δίκτυα απευθύνονται και σε εφήβους, οι οποίοι διανύουν μία πολύ κρίσιμη περίοδο για τη διαμόρφωση της αυτοεικόνας τους. Όταν οι έφηβοι χρήστες επισκέπτονται «φιλτραρισμένους» συνομηλίκους τους, αυτόματα καταφεύγουν σε συγκρίσεις και αναπόφευκτα βγαίνουν χαμένοι. Ο εγκέφαλος στην εφηβεία δεν έχει αναπτύξει πλήρως την κριτική ικανότητα ώστε να αντιληφθεί πως μία φωτογραφία στο κινητό δεν αντιπροσωπεύει την πραγματικότητα, κι έτσι πέφτει θύμα των προτύπων ομορφιάς που ανακυκλώνονται στις πλατφόρμες, τα οποία ωστόσο, κάθε άλλο παρά ρεαλιστικά είναι. 

Όσες περισσότερες φωτογραφίες και βίντεο ανεβάζουν στο ίντερνετ οι έφηβοι, τόσο δελεάζονται οι ίδιοι από τις δυνατότητες επεξεργασίας και από την άλλη, τόσο οι συνομήλικοί τους κινδυνεύουν να αποκτήσουν μία διαστρεβλωμένη εντύπωση για την ανθρώπινη ανατομία, τη δομή και την αισθητική του σώματος. Το αποτέλεσμα είναι συχνά οι τελευταίοι να καταλήγουν να απεχθάνονται το σώμα τους, να νιώθουν έντονη ντροπή για αυτό και να θέλουν να το κρύψουν. Ως κατάληξη, παρατηρούνται αυξημένα συμπτώματα κοινωνικής φοβίας, ιδεοκαταναγκαστικής διαταραχής, άγχους και κατάθλιψης. 

Επιπλέον, η πανδημία, όπως είναι γνωστό, έχει αυξήσει την ενασχόληση των παιδιών και εφήβων με το διαδίκτυο και τις εφαρμογές του, με έναν τρόπο που βρήκε τους μαθητές απροετοίμαστους. Η έντονη χρήση των κοινωνικών δικτύων, σε συνδυασμό με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως είναι το χαμηλό οικογενειακό εισόδημα, η έλλειψη σωματικής άσκησης και η ψυχική υγειά των μελών της οικογένειας, έχει συμβάλει στην  εμφάνιση ψυχοπαθολογικών καταστάσεων ήδη από τη μέση παιδική ηλικία. 

Εντούτοις, ευτυχώς πληθαίνουν οι φορείς που συνδράμουν στην ενημέρωση των εφήβων για τα παραπάνω ζητήματα, είτε αφορούν τη σφαίρα της Ψυχικής Υγείας, είτε αυτή της ιδιωτικότητας. Και από αυτούς όμως, τα στατιστικά στοιχεία που λαμβάνουμε δεν είναι καθόλου καθησυχαστικά, ούτε και για τη χώρα μας. 

Αναμφισβήτητα, η δραματική έκβαση αυτού του φαινομένου είναι αναστρέψιμη και η βασικότερη ενέργεια που πρέπει να εφαρμοστεί είναι η εκπαίδευση των μαθητών πάνω σε πρακτικές ψυχολογικής αυτοπροστασίας σχετικά με τη σχέση τους με τα κοινωνικά δίκτυα. 

Πηγές:

Σχετικά Άρθρα

Η ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο είναι επιλογή.

Σε αυτόν τον ιστότοπο προσπαθούμε να γράφουμε για ζητήματα που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την ιδιωτικότητα στο Διαδίκτυο. Να δώσουμε τη δυνατότητα στον επισκέπτη να προσεγγίσει […]

Learn More

Πως να αγοράσετε δώρα που σέβονται την ιδιωτικότητα αυτά τα Χριστούγεννα.

Αδιαμφισβήτητα η πανδημία έφερε μια γενικότερη στροφή στις ηλεκτρονικές αγορές. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό αν και υπάρχει πάντοτε χώρος για βελτίωση στο τρόπο και στην ποιότητα των ηλεκτρονικών αγορών. Στο σημερινό μας άρθρο λοιπόν, […]

Learn More

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *