Το προφίλ σου: Ένα ταυτοτικό ζήτημα

person holding heart shaped red balloon

Στα πλαίσια όμως του ζητήματος της ιδιωτικότητας στο διαδίκτυο, θα γίνει προσπάθεια να αναδειχθεί μία πτυχή τις διεπαφής των κοινωνικών δικτύων και των κοινωνικών φαινομένων στις δημοκρατίες του σήμερα, κι αυτό είναι το ζήτημα της ταυτότητας.

Έχεις φωνή! Και έχεις την ανάγκη να την μοιραστείς στα social media!

Θα ήταν επανάληψη εάν το άρθρο αυτό μιλούσε για την επίδραση που έχουν τα κοινωνικά δίκτυα στις σύγχρονες δημοκρατίες, αλλά και στη διαμόρφωση κοινωνικών φαινομένων. Στα πλαίσια όμως του ζητήματος της ιδιωτικότητας στο διαδίκτυο, θα γίνει προσπάθεια να αναδειχθεί μία πτυχή τις διεπαφής των κοινωνικών δικτύων και των κοινωνικών φαινομένων στις δημοκρατίες του σήμερα, κι αυτό είναι το ζήτημα της ταυτότητας.

Ο κατοπτρικός εαυτός

Ας ξεκινήσουμε με κάποιες παραδοχές από την επιστήμη της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας. Η αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας (έννοια εαυτού / self-concept) διαμορφώνεται από το σύνολο των εμπειριών μας, και πιο συγκεκριμένα από τους τρόπους που οι άλλοι αντιδρούν στην συμπεριφορά μας και από το πως παρατηρήσαμε αυτές τις αντιδράσεις, δηλαδή, από το τι εξηγήσεις δώσαμε στον εαυτό μας. Το φαινόμενο αυτό έχει ονομαστεί «κατοπτρικός εαυτός» (looking-glass self).

Παρότι η αυτοαντίληψή μας παραμένει σχετικά σταθερή στο πέρασμα του χρόνου, πάντοτε υφίσταται αλλαγές, καθώς οι άνθρωποι συμμετέχουμε σε διαφορετικά περιβάλλοντα, με διαφορετικούς ανθρώπους, οι οποίοι έχουν διαφορετικές αντιδράσεις απέναντί μας. 

Ωστόσο, η αυτοαντίληψή μας αντιστέκεται στις αλλαγές και άπαξ και διαμορφωθεί «θέλει» να παραμείνει σταθερή. Αυτό σημαίνει πως με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συμπεριφερόμαστε σε διαφορετικά, ή στα ίδια περιβάλλοντα, συνειδητά με μία συνέπεια. Πράττουμε, έτσι ώστε να φανούμε συνεπείς ως προς την αυτοεικόνα μας.

Η ιδεολογική αυτοαντίληψη

Μία πτυχή της αυτοαντίληψής μας είναι η ιδεολογική, στην οποία μπορεί να συμπεριληφθεί η πολιτική. Οι μελέτες πάνω σε αυτήν, καταλήγουν στο συμπέρασμα πως η ιδεολογική αυτοαντίληψη, παρότι βρίσκεται συνεχώς εν εξελίξει, χαρακτηρίζεται επίσης από μία τάση για συνέπεια. Δηλαδή, οι άνθρωποι, ως κοινωνικά όντα, πολύ συχνά πράττουμε με τέτοιους τρόπους οι οποίοι θα είναι σχετικοί και θα επιβεβαιώνουν την εικόνα που έχουμε οι ίδιοι για τις ιδεολογικές μας πεποιθήσεις. 

Οι πεποιθήσεις μας συχνά εκφράζονται είτε λεκτικά, είτε πρακτικά, άμεσα ή έμμεσα. Πίσω όμως από την έκφραση μπορούμε να διακρίνουμε κάτι ενδιαφέρον που φαίνεται να σχετίζεται και με το ζήτημα της ιδιωτικότητάς μας: τα κίνητρα για την ιδεολογική αυτο-παρουσίαση. 

Καθώς οι άνθρωποι συμμετέχουμε σε διάφορα κοινωνικά περιβάλλοντα, επιλέγουμε να εκφράσουμε τις ιδεολογικές πεποιθήσεις ή όχι. Όταν το κάνουμε, όπως συστηματικά καταλήγουν οι σχετικές μελέτες, δεσμευόμαστε σε αυτό που εκφράζουμε (δηλαδή στην αυτοαντίληψή μας) και αναζητάμε κίνητρα για να παραμείνουμε συνεπείς και σταθεροί σε αυτή την έκφραση. Με άλλα λόγια, όταν γνωρίζουμε ότι οι ιδεολογικές/πολιτικές εκφράσεις (πρακτικές ή λεκτικές) παρατηρούνται από άλλους, αποκτάμε κίνητρα ώστε να παραμείνουμε συνεπείς, υποκινούμενοι από τον φόβο μήπως φθαρεί η εικόνα που έχουν οι άλλοι για εμάς, η δημόσια εικόνα μας.

Τα κοινωνικά δίκτυα της επιβεβαίωσης

Τα κοινωνικά δίκτυα είναι από μόνα τους περιβάλλοντα συμπεριφοράς και έκφρασης. Κάποιος μπορεί να εκφραστεί σε αυτά έκδηλα με άμεσο τρόπο (παραθέτοντας τις προσωπικές του απόψεις) ή με έμμεσο τρόπο (κοινοποιώντας την άποψη άλλου, ή άλλες δημοσιεύσεις) και άδηλα, χρησιμοποιώντας τα κουμπιά αντίδρασης («μου αρέσει», «χαχα», «έλεος», κτλ). Η δημοσιοποίηση της έκφρασής μας online συχνά οδηγεί σε μεγαλύτερα κίνητρα για αυτο-παρουσίαση, όταν λαμβάνουμε την αντίστοιχη ανατροφοδότηση από τους άλλους χρήστες. 

Όπως πολλές φορές έχουμε γράψει στα άρθρα αυτής ομάδας, τα κοινωνικά δίκτυα είναι ένα εργοστάσιο κοινωνικής ανατροφοδότησης. Πολύ εύκολα επιδοκιμάζουν ή αποδοκιμάζουν κι αυτό αναπόφευκτα έχει επίδραση πάνω στη συμπεριφορά του εκάστοτε χρήστη. Μιάς που οι άνθρωποι είμαστε όντα που κυνηγάμε την κοινωνική επιβεβαίωση, με δεδομένο πως κάθε μας ανάρτηση δύναται να γίνει αντικείμενο επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας, επιλέγουμε, συνειδητά ή μη, εκείνες τις αναρτήσεις που θα επιδοκιμαστούν.

Η «δέσμευση» της έκφρασης

Μόλις ένας χρήστης εκφράσει διαδικτυακά την ιδεολογική/πολιτική του τοποθέτηση, ενισχύεται ώστε να παραμείνει συνεπής σε αυτήν μέσω της συμπεριφοράς του στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά και να συνεχίσει να την εκφράζει, όσο η άποψή του ανταμείβεται. Πρόσφατες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν με αφορμή τις αμερικάνικες εκλογές του 2016, έχουν διαπιστώσει πως η παραπάνω δέσμευση δίνει μία αίσθηση στον χρήστη πως είναι ενεργός στην πολιτική ζωή του τόπου του και πως έχει την ικανότητα να επηρεάζει τις νομικές και πολιτειακές αποφάσεις. 

Υπό αυτό το πρίσμα, η δραστηριότητα ενός χρήστη των κοινωνικών δικτύων ο οποίος εκφράζει τις απόψεις του online, είναι σημαντικός παράγοντας για τη διαμόρφωση της ιδεολογικής/πολιτικής αυτοαντίληψής του. Ένας τέτοιος χρήστης, όπως δείχνουν οι αμερικάνικες μελέτες, είναι πιο πιθανό να ενταχθεί σε ένα κόμμα, και να συμμετέχει στις εκλογές. 

Οι κίνδυνοι για την ιδιωτικότητα

Οι πεποιθήσεις μας αποτελούν ιδιωτικά μας στοιχεία, ανήκουν σε εμάς και διαμορφώνουν την προσωπική μας ψυχολογική ταυτότητα (η εικόνα που έχουμε για το ποιοί είμαστε), ασχέτως αν επιλέγουμε να τις μοιραστούμε με άλλους ή όχι. Η (ψυχολογική) ταυτότητά μας είναι προσωπικό μας δεδομένο και ως τέτοιο είναι επιρρεπές στην υποκλοπή και την εκμετάλλευση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σκάνδαλο της Cambridge Analytica, μέσω του οποίου η ταυτότητα εκατομμυρίων χρηστών έγινε αντικείμενο χειραγώγησης για κατευθυνόμενη ψήφο. Παρόμοια παραδείγματα μικρότερου βεληνεκούς μπορούμε να εντοπίσουμε σε όλες τις κοινωνίες, και σε οποιονδήποτε πολιτικό χώρο. 

Κάθε φορά που εκφράζουμε στοιχεία της ταυτότητάς μας (όπως είναι η ιδεολογική αυτοαντίληψη) παραβιάζουμε οι ίδιοι ένα σημαντικό κομμάτι της ιδιωτικότητάς μας στο διαδίκτυο, θέτοντάς το ενώπιον όσων επιθυμούν να το εκμεταλλευτούν.

Θα μπορέσουμε άραγε ως πολίτες της εποχής των κοινωνικών δικτύων να βρούμε τις ιδανικές ισορροπίες, ή θα θυσιάσουμε τα προσωπικά μας δεδομένα στο βωμό της online επιβράβευσης;

Πηγές:

Σχετικά Άρθρα

person on a bridge near a lake

Δοκιμή & Λάθος (;)

Στο σημερινό άρθρο φιλοξενούμε μια συνέντευξη που είχε δώσει ο Έντουαρντ Σνόουντεν στον Σέιν Σμιθ, δημοσιγράφο και συνιδρυτή της VICE Media, στις 16 Απριλίου, εν μέσω καραντίνας.

Μάθετε Περισσότερα
woman having a video call

Εποχή COVID-19: θυσιάζουμε την ιδιωτικότητα για την ασφάλεια;

Το 2020 αποδεικνύεται ότι είναι μια δύσκολη χρονιά παγκοσμίως. Από την αρχή της χρονιάς, έκαναν την εμφάνισή τους οι τρομερές πυρκαγιές στα δάση

Μάθετε Περισσότερα
Mobile Apps

Πόσο σε νοιάζεται η αγαπημένη σου εφαρμογή;

Ένα προσωπικό δίλημμα που αντιμετωπίζω σε ό,τι αφορά τις προσωπικές μου πληροφορίες στο διαδίκτυο είναι πόσες και ποιές από αυτές είναι αρκετές και που ξεκινάει ένας πιθανός για μένα κίνδυνος […]

Μάθετε Περισσότερα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *